taKLONG travel #2.5 (ทริปตกสำรวจ เต็มตั้งแต่ยังไม่ทันประกาศ)
ได้เวลาผี (ตาโขน) อาละวาด
ศุกร์ที่ 22 มิถุนายน 2550
คนเราตายแล้วไปไหน เสียงแว่วแบบกวนๆ มาแต่ไกล ตายแล้วก็เอาไปเผาสิ ซึ่งมันก็ใช่ของเขา ประโยชน์อะไรที่จะต้องเก็บซากอันไร้วิญญาณนั้นไว้ชื่นชม ก็คงต้องจัดการไปตามประเพณีปฏิบัติของแต่ละศาสนาไป แต่พวกบรรดาจิตอ่อนทั้งหลายกลับสร้างภาพหลอนขึ้นมาในจิต และก็คิดเป็นตุเป็นตะไปใหญ่ ว่าคนตายแล้ว จะกลายเป็นผีมาหลอนหลอกให้สยิวใจเล่นไม่เว้นวัน บ้างก็พกของขลังบอกไว้กันผี บ้างก็สวดมนต์ภาวนาให้ไป ที่ชอบที่ชอบ แล้วที่ชอบที่ชอบมันคือที่ไหน ถ้าหากผีส่งภาษากลับมาว่าที่ชอบก็คือที่มีคุณนั่นแหละ ก็คงวงแตก กันหละงานนี้
แต่มีผีอยู่พวกหนึ่ง ไม่ต้องตายก็กลายเป็นผี และเป็นกันทั้งอำเภอซะด้วย ไม่เห็นคนที่ไหนจะมีท่าทางหวาดกลัวกันสักนิด อย่างที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ซึ่งเป็นประจำทุกปีในช่วงของเดือนมิถุนายนหรือกรกฎคม จะมีบรรดาผีผี ออกมาวาดลวดลายลีลาหยดย้อยกันเต็มถนน เรียกเสียงฮาจากผู้ชมไม่เว้นเพศ เชื้อชาติ ศาสนา ผีที่ว่านี้ก็คือ ผีตาโขน
ประเพณีแห่ผีตาโขน เป็นประเพณีที่สืบทอดกันมายาวนาน เป็นความเชื่อของคนในท้องถิ่น ชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย โดยเชื่อว่า ประเพณีแห่ผีตาโขนจะบันดาลให้ชาวบ้านอยู่เย็นเป็นสุข ฝนตกต้องตามฤดูกาล พืชพันธ์ธัญญาหารสมบูรณ์
คำว่าผีตาโขน เพี้ยนมาจากคำว่า ผีถามคน คือ ได้ติดตามคนมาร่วมทำบุญเพื่อรอการแผ่เมตตาส่งผลบุญให้ตน โดยยึดเอาความเชื่อจากพระเวสสันดรชาดกตอนหนึ่งว่า ผีตาโขนเป็นการละเล่นพื้นบ้านที่แสดงออกถึงศิลปวัฒนธรรมที่ดีงาม ผู้ที่เป็นผีตาโขนส่วนใหญ่เป็นเด็กผู้ชายแต่งกายด้วยผ้าต่างๆ และสวมหน้ากากที่เป็นรูปหน้าผี เครื่องแต่งกายเอาเศษผ้ามาเย็บต่อกันแล้วเอามาคลุมร่างที่แท้จริงของตน บุญพระเวส หรือพีธีบุญหลวง เป็นงานที่ยิ่งใหญ่ โดย ในวันเพ็ญเดือนหกของทุกปี จะมีงานสมโภช และนมัสการพระธาตุศรีสองรัก ซึ่งเป็นปูชนียสถาน ที่สำคัญองค์หนึ่งของไทย จากนั้นชาว อ.ด่านซ้ายก็จะเซ่นไหว้ดวงวิญญาณเจ้าพ่อกวน และเจ้าแม่เทียม บุคคลซึ่งเป็นผู้กำหนดงานบุญพระเวสหรือการเทศน์มหาชาติ เป็นจุดเริ่มต้นของการละเล่นผีตาโขน คำว่า ผีตาโขน ผู้รู้บางท่านให้ความหมายว่า ซากศพที่น่ากลัว แต่ถ้าเป็นคำบอกเล่าของเจ้าพ่อกวนตอนประทับทรง นั้น
ประเพณีแห่ผีตาโขน โดยปกติจะยึดถือวันเพ็ญเดือนหกของทุกปีในการจัดทำพิธีนี้ตามความเชื่อของคนในพื้นที่ที่มีต่อเจ้าพ่อกวน แต่ปัจจุบันผู้มีอำนาจเหนือกว่าเจ้าพ่อกวน อีกกลับกลายเป็นการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยซึ่งมักจะกำหนดให้ตรงกับช่วงวันเสาร์อาทิตย์ ซึ่งอาจจะง่ายในการกำหนดเป็นจุดท่องเที่ยวและประชาสัมพันธ์ให้คนทั่วไปสะดวกที่จะมาเที่ยวชมงาน
ประเพณีแห่ผีตาโขนจะจัดขึ้นรวมสามวันโดย วันแรก เริ่มพิธีตอนเช้า 04.00-05.00 น.
คณะแสนหรือข้าทาสบริวารของเจ้าพ่อกวนจะนำอุปกรณ์ มีด ดาบ หอก ฉัตร พานดอกไม้ ธูปเทียน ขันห้าขันแปด(พานดอกไม้ 5 คู่ หรือ 8 คู่) ถือเดินนำขบวนไปที่ริมแม่น้ำหมัน เพื่อนิมนต์พระอุปคุตต์ พระผู้มีฤทธานุภาพมาก และมักเนรมิตกายอยู่ในมหาสมุทร เพื่อป้องกันภัยอันตราย และให้เกิดความสุขสวัสดี เมื่อถึงแล้วผู้อันเชิญต้องกล่าวพระคาถาและให้อีกคนลงไปในน้ำ งมก้อนหินใต้น้ำขึ้นมา ถามว่า "ใช่พระอุปคุตต์หรือไม่" ผู้ที่ยืนอยู่บนฝั่งตอบว่า "ไม่ใช่" พอก้อนหินก้อนที่ 3 ให้ตอบว่า "ใช่ นั่นแหละพระอุปคุตต์ที่แท้จริง" เมื่อได้พระอุปคุตต์มาแล้ว ก็นำใส่พาน แล้งนำขบวนกลับที่หอพระอุปคุตต์ ทำการทักขิณาวัฏ 3 รอบ เสียงปืนดังขึ้นพร้อมกับเสียงประทัดซึ่งช่วงเวลานั้นบรรดาผีตาโขนที่นอนหลับหรืออยู่ตามที่ต่างๆก็จะมาร่วมขบวนด้วยความยินดีปรีดา เต้นรำ เข้าจังหวะกับเสียงหมากกระแร่ง ซึ่งเป็นกระป๋องนมเล็กๆที่ใส่ก้อนหินห้อยอยู่ข้างเอว
วันที่สอง เป็นพิธีแห่พระเวส ในขบวนประกอบด้วย พระพุทธรูป 1 องค์ พระสงฆ์ 4 รูป นั่งบนแคร่หาม ตามด้วย เจ้าพ่อกวน นั่งอยู่บนกระบอกบั้งไฟ ท้ายขบวนเป็นเจ้าแม่นางเทียม กับบริวาร ชาวบ้าน และเหล่าผีตาโขน เดินตามเสด็จไปรอบเมือง ก่อนตะวันตกดินคนที่เล่นเป็นผีตาโขน ต้องถอดเครื่องแต่งกายผีตาโขนออกให้หมด และนำไปทิ้งในแม่น้ำหมัน ห้ามนำเข้าบ้าน เป็นการทิ้งความทุกข์ยากและสิ่งเลวร้ายไป รอจนปีหน้าฟ้าใหม่แล้วค่อยทำเล่นกันใหม่ ลูกหลานที่เคยเล่นเป็นผีตาโขน ผู้ใหญ่จะอนุญาตให้เล่นติดต่อกันนาน 3 ปี จึงถือว่าเป็นชาวด่านซ้ายโดยสมบูรณ์
วันที่สาม วันบุญหลวงหรือเทศน์มหาชาติ ประชาชนจะมานั่งฟังธรรม ภายในพระอุโบสถโพนชัย 13 กัณฑ์ เพื่อเป็นการ สร้างกุศลและเป็นมงคลแก่ชีวิต สำหรับปีนี้ตากล้องดอทคอมมีทริปเล็กๆ รวบมรวมสมาชิกได้สิบชีวิต เช่าเหมารถตู้ออกเดินทางกันตอนกลางคืนวันที่ 22 ถึงด่านซ้ายราวๆ ตีสี่เศษ พิธีเปิดงานจริงๆราวๆ สิบเอ็ดโมง โดยมีปลัดกระทรวงวัฒนธรรมเป็นประธานในพิธี แต่ระหว่างรอพิธีเปิด ทั่วถนนในตัวอำเภอด่านซ้ายเต็มไปด้วยสีสันของเหล่าผีตาโขนน้อยใหญ่ โดยเฉพาะบริเวณหน้าโรงเรียน เป็นจุดตั้งขบวนแห่ผีตาโขน บรรดาเหล่าผีน้อยใหญ่ หลายเผ่าพันธ์ ออกมาวาดลวดลายสีสันกันถ้วนหน้า ไม่ย่อท้อต่อสภาพอากาศที่ร้อนอบอ้าว ยิ่งใกล้พิธีเปิดงานผู้คนนักท่องเที่ยวยิ่งมากหน้าขึ้นเรื่อยๆ จนเต็มฟุตบาทข้างถนนทั้งสองฝั่ง ก่อนที่พิธีเปิดจะเสร็จสิ้นขวนผีตาโขนเคลื่อนขบวนไปตามท้องถนนสู่มุ่งวัดที่จะทำพิธีตามประเพนีต่อไป ....
ด่านซ้าย ตาโขน Ghost Buster
http://www.taklong.com/pictpost/s-pi.php?No=23671